czwartek, 11 grudnia 2014

Gleditsia triacanthos / Gleditsia sinensis - Glediczja trójcierniowa / Glediczja chińska

English version

         KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA

    Gleditsia to rodzaj drzew z rodziny bobowatych, bardzo charakterystycznych ze względu na duże rozgałęzione ciernie, wyrastające wprost z pnia lub pędów, chociaż istnieją również bezkolcowe kultywary ( Gleditsia triacanthos var. inermis ). Glediczje stanowią naturalny element flory wielu rejonów południowej i zachodniej Azji, obu Ameryk i Afryki. Podobnie jak w przypadku wielu innych gatunków, botanicy będący pionierami binominalnego systemu nazewnictwa Lineusza, pozostawili po sobie duży bałagan. Istnieje kilka gatunków, które w mojej opinii różnią się jedynie autorami ich nazw. Różni botanicy bowiem, pochodzący z różnych państw, opisywali i nazywali rośliny, często nie widząc ich nawet w ich naturalnym środowisku i oceniając po jednym egzemplarzu. I pewnie wielu z nich desperacko pragnęło ,,odkryć'' i nazwać więcej gatunków niż ich koledzy po fachu. Współczesna internetowa era botaniki posiada wielkie możliwości i odpowiedzialność aby ten nieład uporządkować. Proszę więc o udowodnienie, jeśli jestem w błędzie, ale według moich badań nie istnieją żadne istotne różnice (większe niż te występujące pomiędzy wspólnym potomstwem rosnącym w różnych warunkach) między drzewami nazywanymi Gleditsia triacanthos L. i Gleditsia sinensis Lam.. Pierwszy gatunek uważany jest za naturalnym dla środkowej części Ameryki Północnej, drugi zaś pochodzi z Chin. Również rośliny określane jako Gleditsia japonica Miq., Gleditsia koraiensis Nakai., Gleditsia macarantha Desf., Gleditsia horrida Willd., i Gleditsia officinalis Hemsl. wydają się dla mnie tymi samymi. Różne źródła nazywają je synonimami różnych ,,gatunków'', które w przeszłości miały jeszcze więcej nazw łacińskich. I czy nie wydaje się nikomu dziwnym, że drzewa rosnące dziko na terenie sąsiadującej z Chinami Kirgizji, nazywane są przez naukowców Gleditsia triacanthos ? Czy aby na pewno ich geny pochodzą z Północnej Ameryki ? Czy to tylko współczesna, zlatynizowana botanika i medycyna przybyły z Zachodu ? I jeśli spojrzymy na dane dotyczące zastosowania medycznego i substancji chemicznych zawartych w tych roślinach, wyraźnie widać jak nakładają się one na siebie. Wszystkie te Glediczje posiadają jadalne nasiona (fasole) i strąki o jadalnym, bardzo słodkim miąższu, który przyniósł im nazwę Honey Locust - Miodowy Szarańczyn. Gleditsia triacanthos była używana tradycyjnie w medycznie kilku Indiańskich plemion, jednak wydaje się mieć mniejsze znaczenie w Amerykańskim zielarstwie niż G. sinensis w Chinach ( jej ciernie są jednym z 50 fundamentalnych ziół systemu Tradycyjnej Chińskiej Medycyny ). Również Japonia, Korea i Wietnam zdają się posiadać długą tradycję wykorzystywania medycznego Glediczji.
   Gleditsia jest nierzadko sadzona jako drzewo ozdobne, zarówno w Europie jak i krajach pochodzenia, jednak w niektórych rejonach USA i Australii uważana jest za roślinę inwazyjną, drzewo chwast. Liście Glediczji przebarwiają się na piękny złocisto-żółty kolor przed opadnięciem  jesienią, ale istnieją również kultywary o żółtych (Gleditsia triacanthos 'Sunburst') i czerwono-brązowych liściach ( Gleditsia triacanthos 'Ruby Lace' ), od pojawienia się aż do opadnięcia.


 
        UPRAWA

   Gleditsia jest szybko rosnącym drzewem dorastającym do 30m wysokości. W naturalnym środowisku rośnie zazwyczaj na wilgotnych, żyznych glebach w pobliżu strumieni lub jezior, jednak dobrze toleruje piaszczyste lub ilaste, suche i nieurodzajne podłoże o pH pomiędzy 6,0 i 8,0. Drzewa te wytrzymują mrozy nawet do -30'C, dobrze znoszą zasolenie gleby i sadzone są często jako osłona przed silnymi wiatrami oraz w celach zapobiegania erozji gleby. Przy regularnym przycinaniu można otrzymać z Glediczji cierniste zarośla, absolutnie nie do przebicia. Drzewa te tolerują przesadzanie, susze, wysokie upały i palące słońce, nie tolerują z kolei zacienienia. Późną wiosną męskie i żeńskie kwiaty pojawiają się zazwyczaj na osobnych egzemplarzach, niektóre jednak wytwarzają kwiaty obu płci, będące zapylane przez insekty. Jesienią jadalne strąki są w pełni rozwinięte. Brązowe strąki są dobre do użycia medycznego oraz w celu pozyskania nasion, jeśli jednak pragniecie cieszyć się ze słodyczy ich miąższu musicie zbierać je kiedy są wciąż zielone. Brązowe, suche straki zazwyczaj utrzymują się wisząc na drzewach aż do wiosny. Istnieje kilka podobnie wyglądających gatunków drzew o trujących strąkach, należy więc solidnie upewnić się co do ich autentyczności przed jakimkolwiek spożyciem. Strąki te są często wykorzystywane jako pasza dla zwierzat. Stare strąki mogą być używane jako bogaty w azot nawóz. Kolce Gleditsii mogą być zbierane przez cały rok, ale najlepszy okres tak samo jak w przypadku kory jest między późną jesienią i wczesną wiosną. Jedynie wciąż rosnące, młode, czerwonawo-brązowe lub jeszcze zielone ciernie nadają się do zbioru. Stare, martwe, szarego koloru kolce są bez użyteczne. Ostrożność jest wysoce wskazana wokół tej rośliny, ponieważ gałęzie swoimi dużymi cierniami potrafią spowodować poważne rany. Należy patrzeć również pod nogi, jako że nadepnięcie na leżącą na ziemi martwą gałąź, może się skończyć skaleczeniem przez jej kolce, potrafiące przebić podeszwę buta.

 
      ZASTOSOWANIE W KOSMETYCE

    W pełni dojrzałe, wysuszone strąki, zwane niekiedy Soap Pods (Mydlane Strąki) dzięki zawartości saponin, są gotowane a otrzymany płyn używany jest jako detergent w wielu odrębnych kulturach. W Chinach są one sproszkowywane i używane w tej postaci zamiast mydła, użycie to było powszechne przez co najmniej 2000 lat aż do 1970 roku, kiedy to chemiczny detergent Tides przybył z zagranicy. Wietnamska dzika Glediczja, nazywana Bo ket lun Boket ( Gleditsia australis F. B. Forbes & Hemsley, Gleditsia fera (Lour.) Merr.), używana jest tradycyjnie jako szampon. Strąki są lekko przyprażane, kruszone lub mielone i gotowane, otrzymany odwar ( czasem z dodatkiem skórki grapefruita lub limonki, olejku eterycznego lub innego naturalnego perfumu ) jest używany bezpośrednio do mycia włosów. Pomaga on pozbyć się łupieżu, grzybicy głowy, rewitalizuje gruczoły łojowe, zapobiega wypadaniu włosów, stymuluje ich wzrost, nadając im jedwabiście gładki wygląd. Strąki te są również głównym składnikiem w niektórych komercyjnie produkowanych szamponach, wyraźnie przeznaczonych do czarnych włosów, takich jak My Hao, Dau Goi Bo Ket FRESH i SunSilk Black Silky.

 
     
    ZASTOSOWANIE KULINARNE

   Dojrzałe ale wciąż zielone strąki Glediczji mają bardzo słodki ( z delikatnie gorzkim posmakiem ) miąższ, który może być dodawany do wszelakich deserów lub fermentowany na alkohol. Podobno niektóre osoby doświadczają po jego spożyciu irytacji w gardle, co może być spowodowane zawartymi w nim saponinami. Indianie Cherokee używali sproszkowanych strąków jako słodzika. Bogate w proteiny nasiona mogą być gotowane jak fasola lub jedzone świeże, szczególnie kiedy są wciąż zielone i miękkie. W pełni dojrzałe nasiona mogą być prażone i używane jako substytut kawy, albo mielone na bezglutenową mąkę. Młode strąki mogą być gotowane w całości i spożywane jak fasolka szparagowa.
   Pomimo że nie znalazłem informacji na temat użycia cierni Gleditsii triacanthos takiego jak tych z Gleditsii sinensis. Podobieństwo obu skłoniło mnie do spróbowania kolców europejskiego potomstwa prawdopodobnie amerykańskiej G. triacanthos. Napar sporządzony z łyżki rozdrobnionych cierni (młodych czerwonawo-brązowych), zrobił na mnie wrażenie smacznego, orzeźwiającego napoju będącego dobrym substytutem dla czarnej herbaty. Wszystkie części Glediczji mogą być niezdrowe jeśli są spożywane w nadmiarze, odradza się również ich konsumpcję kobietom w ciąży.

 
       ZASTOSOWANIE MEDYCZNE

    Gleditsia przez wieki używana była w celach medycznych, w wielu odrębnych kulturach. Obecnie istnieje spora, rosnąca liczba badań medycznych na temat właściwości tego zioła. Jakkolwiek podobne w wyglądzie, Glediczje z różnych rejonów różnią się jako chemotypy, dlatego pochodzenie surowca z tych drzew powinno być uważane jako istotne. Niemniej jednak, zarówno tradycyjne zastosowanie oraz wyniki współczesnych badań nad właściwościami Glediczji z różnych krajów, pokazują silne podobieństwa w wpływie na ludzkie zdrowie.
    Wszystkie części G. triacanthos zawierają alkaloid triacanthine, który działa hipotensyjnie i przeciwskurczowo na mięśnie gładkie płuc i jelita, wzmaga proces spalania tłuszczu, jednak jest toksyczny w nadmiarze ( LD50 35mg/kg, młode liście posiadają największą koncentrację triacanthiny w całej roślinie, nie przekraczającą 1%). Foster i Duke uważają poziom bezpieczeństwa preparatów z G. trójcierniowej za równy poziomowi bezpieczeństwa spożywania kawy. Również G. sinensis posiada wiele specyficznych alkaloidów i triterpenowych saponin, wyizolowanych z jej części, z których każda powinna być używana z ostrożnością.
   W pełni dojżałe, wysuszone strąki G. triacanthos używane są w formie naparów na niestrawność, wrzody żołądka i dwunastnicy (poza otwatrym stadium), odrę i przeziębienia. Diałają one antyseptycznie, przeciwbólowo, przeciwrobacznie i rozszerzają źrenice. Indianie Cherokee używali strąków do leczenia czerwonki, odry i niestrawności. Ekstrakty alkoholowe mają potwierdzone działanie antynowotworowe. Surowiec ten zawiera saponiny, alkaloidy, flawonoidy, glikozydy i taniny. W systemie Tradycyjnej Chińskiej Medycyny, straki G. sinensis ( Zao Jiao, Fructus Gleditsiae Sinensis lub Gleditsia Abnormalis Fructus) w formie sproszkowanej lub w pigułkach, używane są przy zaparciach (wywołują ruchy jelit), kaszlu, stanach zapalnych płuc, astmie, bólach głowy, epilepsji, w celu usunięcia flegmy, pozbycia się opuchlizny, złagodzenia nosowych objawów kataru siennego i ,,pobudzenia ducha''. Pasta z gotowanych strąków i octu stosowana jest na nieotwarte wrzody. Extrakty mają potwierdzoną efektywność przeciw nowotworową oraz potenciał w terapii białaczki. Przedawkowanie grozi wymiotami i biegunką.
    Kora z pędów Glediczji triacanthos była używana przez Indian Delaware, w formie naparów na przeziębienia oraz w celu oczyszczenia krwi. Indianie Fox używali jej na przeziębienia, gorączkę, odrę i ospę. Meskwaki podawali ją osobom chorym w celu przywrócenia sił. Napary były stosowane również w celu napotnym, złagodzenia stanu zapalnego płuc oraz na niestrawność.
    Niestety nie znalazłem żadnej informacji o użyciu cierni amerykańskiej Glediczji, poza jednym - Indianie Creek używali odwarów z łodyg z cierniami przeciw odrze i ospie. Z kolei Chińczycy wysoce cenią kolce swoich Glediczji, nazywane Zao Jiao Ci (Spina Gleditsiae Sinensis). Jako jedno z 50 fundamentalnych ziół Tradycyjnej Chińskiej Medycyny, używane są na opuchlizny, obrzęki, stany zapalne, wykwity i grzybice skóry, czyraki, łuszczycę, świerzb, spuchnięte i obolałe piersi, nieotwarte wrzody, w celu usunięcia flegmy i pozbycia przeziębienia. Działają one przeciwalergicznie, przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, przeciwrobacznie, przeciwskurczowo na tchawicę i oskrzela, pomagaja pozbyć się gazów i oczyszcają z toksyn. Zarówno wodne jak i alkoholowe ekstrakty posiadają sprawdzone w badaniach laboratoryjnych działanie przeciwnowotworowe, skuteczne m.in. w walce z rakiem piersi i macicy. Kwasy organicne wyodrebnione z Glediczji Chińskiej wykazały silne działanie przeciw wirusowi HIV.
Używanie jakiejkolwiek części Glediczji jest niewskazane dla kobiet w ciąży, osób z otwartymi wrzodami, niedoborem energii qi lub yin, oraz krwiopluciu.










       Źródła

,, Florida Ethnobotany '' - Daniel F. Austin, CRC Press 2004
,, Handbook of Edible Weeds '' - James A. Duke, CRC Press 2000
,, CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonus Plants '' - Umberto Quattrocchi, CRC Press 2012
,, Medicinal Plants of Central Asia : Uzbekistan and Kyrgystan'' - Sasha W. Eisenman, Lena Struwe,      David E. Zaurow,  Springer Science & Business Media 2012
,, Integrating Conventional and Chinese Medicine in Cancer Care'' - Tai Lahans, Elsevier Health      Sciences 2007
,, Chinese Materia Medica : Combinations and Applications '' - Xu Li, Elsevier Health Sciences 2002
,, A Materia Medica for Chinese Medicine : Plants, Minerals and Animals Products ''
 - Carl-Hermann Hempen, Toni Fisher, Elsevier Health Sciences 2009
,, The CABI Encyclopedia of Forest Trees '' CABI 2013

https://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Gleditsia_triacanthos.html
http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/gleditsia/triacanthos.htm
http://www.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Gleditsia_triacanthos.pdf
http://firstways.com/2011/11/01/wild-candy-in-the-honey-locust-tree/
http://www.foragingtexas.com/2008/08/mesquitehoney-locust.html
http://www.inpaws.org/images/resources/Gordon%20Mitchell%20Articles/GM_honey_locust.pdf
http://blog.163.com/hesanlin_123/blog/static/49678472010101353140127
http://khartasia-crcc.mnhn.fr/ja/node/1432
http://www.vashsad.ua/plants/dendrolog/articles/show/8497/
http://hortuscamden.com/plants/view/gleditsia-sinensis-lam
http://blog.daum.net/sa55jung/15973609
http://www.loc.gov/preservation/about/prd/gardfor/essays/spongberg.html
https://www.youtube.com/watch?v=gkGf71nTGKM
http://herbaria.plants.ox.ac.uk/bol/plants400/Pages/Gleditsia
http://plantillustrations.org/taxa.php?id_taxon=1767
https://www.youtube.com/watch?v=eoSrNt426-4
http://www.saigoncosmetics.com/Tin-Tuc/Mon-qua-thien-nhien-cho-toc
http://www.eastbound88.com/showthread.php/33865-What-Vietnamese-used-before-Shampoo
http://www.meo.vn/cay-bo-ket-va-cong-dung-chua-benh.html
http://herbalis.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=381
http://www.1000listnik.ru/lekarstvennie-travi/04/15-gledichiya.html
http://www.rootdown.us/Herbs/Zao+Jia?MeridianID=10#Profile
http://duiyaoonline.com/herbs/zaojiao.htm
http://www.epharmacognosy.com/2012/08/chinese-honeylocust-fruit-zao-jiao.html
http://www.zhongyibaike.com/wiki/%E7%9A%82%E8%8D%9A%E5%88%BA
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20564491
http://www.biomedcentral.com/1472-6882/12/243
http://www.mammalive.net/research/breast-cancer-and-herbs
http://www.scientific-publications.net/get/1000002/1401701849442581.pdf
http://www.relaquim.com/archive/2009/p2009373218-229.pdf
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17885844
http://gxsti01.vicp.net/english/detail/8bfc5382-ce7b-4a8f-ab02-3a8ae4bc6bbe
http://www.captura.uchile.cl/bitstream/handle/2250/16439/Cassels_Bruce.pdf?sequence=1
http://www.plant-ecology.com/Jweb_zwstxb/EN/abstract/abstract11346.shtml
http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijc.25116/pdf
http://www.niscair.res.in/ScienceCommunication/AbstractingJournals/mapa/FullTextSearch/2009/October%202009/Pharmacology-Oct09.htm
http://delawaretribe.org/wp-content/uploads/LENAPE-MEDS.pdf
http://www.cjcmm.com.cn/cjcmmen/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=11842&flag=1
http://www.weiku.com/products/18310876/Chinese_Honeylocust_Gleditsia_sinensis_soap_bean_ornamental_tree.html
http://chineseherbinfo.com/zao-jiao-ci-gleditsia-spinethorn/
http://www.kamwo.com/help/herb-guide.php?single-herb=Zao-Jiao
http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?channelid=1288&lang=en&searchword=herb_id=D00916
http://www.carolinanature.com/trees/gltr.html

1 komentarz: